by | en

Нашчадкі кантара горадзенскай сынагогі наведалі Беларусь праз 80 год пасьля яго

Ссылка: Радыё Свабода
12166311-CFDD-41E5-8BDE-20C955174609_cx5_cy16_cw90_w1597_r1_s.jpg

Упершыню нашчадкі кантара горадзенскай сынагогі Шымэна Любіча наведалі Горадню. Яны зьехаліся з Мэксыкі і Ізраілю, каб убачыць месцы, дзе жылі і адкуль не змаглі ўратавацца многія іхнія продкі. Шымэн застаўся падчас вайны ў Горадні, выжыў і стаў шэф-кухарам у ізраільскім войску.

Вандроўка да каранёў стала падарункам да 80-годзьдзя маці

У вялікае падарожжа сабралася кампанія зь дзевяці чалавек. Галоўная сярод іх — маленькая жанчына з кіёчкам Дыяна Фэйнсод. Днямі яна мае адсьвяткаваць 80-годзьдзе. Вандроўка на радзіму продкаў стала падарункам да юбілею і аб’яднала раскіданых сваякоў. Яны выбраліся некуды разам упершыню за 40 гадоў.

8736A7FC-454A-4A90-BAFB-57D92EE86CC2_w1597_n_r0_st.jpg

Разам з Дыянай паехалі чацьвёра ейных дзяцей — Дэніэл, Рубэн, Хана і Абрахам, а зь імі Рубэнава жонка Наталі і іхняя дачка Сімон, Ханін муж Ары і сын Абрахама — Джонатан. Цяпер толькі Хана і Ары жывуць у Мэксыцы, рэшта крэўных пераехалі ў Ізраіль.

Вандроўка заплянаваная на 11 дзён. Хоць іхнія продкі жылі ў межах невялікай тэрыторыі, цяпер гэта тры краіны — Літва, Беларусь і Польшча.

D52972F0-B0CB-40D4-9AD6-718D08D25434_w1597_n_r0_st.jpg

Бацька Дыяны Хаім Пэрэльман паходзіць зь літоўскага Коўна, пазьней жыў у Вільні. Маці Сара Ніселевіч — родам зь літоўскай Алі́ты (Alytus). Муж Дыяны Самуэль Фэйнсод памёр два гады таму. Ягоны бацька Абрахам Фэйнсод быў родам з польскай Кузьніцы, а маці Іда Любіч — з Горадні.

З родным братам Іды Шымэнам Любічам зьвязаная адна з самых кранальных гісторый гэтай сям’і.

Елі лушпіньне ад бульбы

Іда Любіч, бабуля чатырох чалавек, якія наведалі Горадню, была адной з прыкладна дзесяці дзяцей у сям’і. Сярод іншых у яе былі два браты Шымэн і Рубэн. Іхны бацька Давід працаваў на абутковай фабрыцы і служыў у польскім войску. Дзеці амаль ня памяталі, каб ён бываў дома. Верагодна, сям’я жыла на левым беразе Нёмана, бо часта трэба было пераплываць цераз раку.

Сям’я ганарыцца тым, што ў Горадні іхнія сваякі сябравалі зь сям’ёй Шапіраў. Адзін з выхадцаў з гэтай сям’і, Мошэ Хаім Шапіра, пазьней будаваў дзяржаву Ізраіль, падпісваў дэклярацыю аб яе незалежнасьці, займаў розныя міністэрскія пасады — аховы здароўя, іміграцыі, унутраных спраў, рэлігій, працы і сацыяльных паслугаў.

Па ўспамінах Іды, Горадня была вялікім горадам, дзе габрэі складалі да паловы 50-тысячнага насельніцтва. Іхняя сям’я належала да сярэдняй клясы. Бабуля Іда расказвала, што ў Горадні была вялікая сынагога (захавалася да сёньня) і некалькі меншых сынагог (зруйнаваныя), габрэйская школа і яшыва.

05B460CD-CEA0-4B97-A0E0-146584D2EA34_w1597_n_r0_st.jpg

Аднак пасьля Першай усясьветнай вайны ў Горадні панавала беднасьць, людзі галадалі і шукалі, куды зьехаць.

«Мая бабуля Іда Любіч расказвала, што ў Горадні не было чаго есьці. Яны елі лупіны ад бульбы, варылі зь іх суп. Хоць там было шмат каштанаў, яны ня ведалі, што яны вельмі пажыўныя, аддавалі іх коням», — кажа Хана.

DDC135BD-B4D5-4F35-BE88-6171639CED02_w1597_n_r0_st.jpg

Некаторыя продкі сям’і Любіч-Фэйнсод зьехалі ў Мэксыку яшчэ да ІІ усясьветнай вайны. Іда выехала ў 1929 годзе і месяц плыла цераз акіян. Яна пражыла да 89 гадоў.

Прыкладна ў гэты ж час бацька Дыяны Хаім ехаў зь Літвы ў Мэксыку. Ён распавядаў, як у Партугаліі ў порце яму далі зьесьці нешта дзіўнае, доўгае і жоўтае.

«Ён раней ніколі ня бачыў бананаў. Фрукты ў супэрмаркетах тады не прадаваліся», — усьміхаецца Дыяна.

Сорак гадоў таму частка сям’і Фэйнсод пераехала з Мэксыкі ў Ізраіль.

02630493-AF81-4B92-B189-83B13D5D5510_w1597_n_r0_st.jpg

«Мы зьехалі з Мэксыкі, бо не адчувалі сябе там як дома. Мы адрозьніваліся ад мясцовых. У нас крыху сьвятлейшая скура. Да таго ж гэта каталіцкая краіна. Мы паехалі бліжэй да каранёў», — тлумачыць Дэніэл.

Шымэн сьпяваў у тэатры лялек і ў сынагозе

Аднак у цяжкія часы з Горадні зьехалі ня ўсе сваякі.

Хана дастае нататкі на гішпанскай мове і пачынае доўгі расповед пра свайго стрыечнага дзядулю Шымэна.

Шымэн нарадзіўся ў 1907 годзе. Ён быў музычна адораны. Пачаў сьпяваць з васьмі гадоў. Меў голас сапрана. Быў кантарам у вялікай горадзенскай сынагозе. Ягоны малодшы брат Рубэн, які таксама ня зьехаў з Горадні, сьпяваў у малой драўлянай сынагозе. Шымэн вучыўся ў Менску. Пазьней ён выступаў у горадзенскім тэатры лялек, быў опэрным сьпеваком.

У 23 гады Шымэн ажаніўся з Рушкай, дзяўчынай з багатай горадзенскай сям’і. Ейныя сваякі працавалі на тытунёвай фабрыцы. У іх нарадзілася двое дачок — Ідка і Сара-Зэльфа.

Шымэн удзельнічаў у падпольлі супраць нацыстаў, трапіў у палон і выжыў у канцлягеры.

У гэты час, у 1941 годзе, усю ягоную сям’ю ў Горадні — маці, жонку, дачок, брата Рубэна і братавую — схапілі і адвезьлі ў Асьвенцім. Там усе загінулі.

Пасьля вайны Шымэн перабраўся ў лягер для бежанцаў на мяжы Нямеччыны і Францыі. У 1947 годзе яму дапамаглі перайсьці мяжу і трапіць у Францыю.

Там ён ажаніўся другі раз з францужанкай негабрэйскага паходжаньня. Ягоная жонка зацяжарала, але мужу нічога не сказала і зрабіла аборт. Калі Шымэн пра гэта даведаўся, то разьвёўся.

«Гэта вельмі сумная частка ягонай гісторыі. Ён ніяк ня мог зразумець, як можна зрабіць аборт, бо ён і так страціў дзьвюх сваіх дачок», — працягвае аповед Хана.

Стаў адным з найлепшых кухараў у ізраільскім войску

У 1948 годзе Шымэну ўдалося дабрацца да Мэксыкі і ўбачыцца са сваімі сёстрамі. Пазьней ён пераехаў у Ізраіль.

Там спачатку быў простым кухарам у арміі, але пазьней пачаў вельмі добра гатаваць і зрабіўся адным з шэф-кухараў. Гатаваў ня толькі на штодзень, але і для ўрачыстых імпрэзаў.

Ён двойчы атрымліваў узнагароды як найлепшы кухар — у 1975 і 1980 гадах.

Сваякі ўзгадваюць, што ён неверагодна смачна гатаваў.

«Я вучыўся ва ўнівэрсытэце ў Ерусаліме, а ён езьдзіў на вайсковым джыпе. Калі людзі ва ўнівэрсытэце бачылі, што едзе вайсковы джып, то ведалі, што гэта мой дзядзька едзе ва ўнівэрсытэт і прывязе шмат шакаляду», — узгадвае Абрахам.

«На пахаваньні было шмат генэралаў, якіх ён карміў»

«Калі Шымэн толькі прыехаў у Ізраіль, ён быў вельмі халодным, сур’ёзным, самотным чалавекам. Але цягам гадоў навучыўся давяраць ізноў сваёй сям’і, клапаціцца, мець сувязі. Ён быў дзядулем для кожнага з нас», — кажа Хана.

FCDE97D7-5322-4D31-BB4E-BAABE9228342_w1597_n_r0_st.jpg

«Ён быў дзядулем для кожнага з нас»

Ейны родны дзед Абрахам памёр у маладым веку, унукі яго ніколі ня бачылі.

Шымэн таксама сьпяваў у адной з найбуйнейшых сынагог Ізраілю.

Аднак, нягледзячы на гэта, жыў надалей вельмі сьціпла. Наймаў нават не кватэру, а адзін пакой. Спаў на вузкім ложку. Пасьля яды зьмятаў са стала і еў крошкі.

280D746B-42A6-487F-A4F5-5BDE2871CC8C_w1597_n_r0_st.jpg

«Я яму казала: «Шымэн, ёсьць жа яшчэ хлеб». Але ён ведаў цану кожнаму граму хлеба», — успамінае Дыяна.

«Ён меў вельмі цяжкое жыцьцё. Выжываў, а ня жыў. Мы можам слухаць пра гэта, але мы ніколі гэтага не зразумеем», — дадае Дэніэл.

95E3323B-55C7-45AA-A71B-E20C9E577E7D_w1597_n_r0_st.jpg

«І ён скончыў свой шлях у 1985 годзе. Яму было 78 гадоў», — Хана пачынае плакаць.

72E79362-6FB2-42D6-AD5E-B78A7CF9A3E0_w1597_n_r0_st.jpg

«Ён памёр блізка да сваіх каранёў. На ягоным пахаваньні было шмат генэралаў, якія вельмі яго любілі», — кажа Абрахам.

У гонар Шымэна Рубэн і Наталі назвалі сваю дачку Сімон.

«Усё яшчэ жывыя»

У Горадні сям’я наведала сынагогу, габрэйскія могілкі, тэатар лялек. На могілках яны знайшлі тры надмагільлі з прозьвішчам Любіч. Ці гэта іхняя радня, невядома. Бо ўсе або павыяжджалі за мяжу, або загінулі ад нацыстаў.

Перад імі яшчэ шлях у польскую Кузьніцу і шэраг літоўскіх гарадоў, зьвязаных са сваякамі.

CB2B2B4E-8FD1-4165-88B3-BC31DBC1D983_w1597_n_r0_st.jpg

«Урэшце мы тут. Ходзім па тых жа вуліцах. Усё яшчэ жывыя. Нас шмат. Мы жывём у моцнай краіне зь вельмі моцным войскам. І па-габрэйску мы кажам: «Ніколі зноў», — кажа Рубэн.


Комментарии
Оставить комментарий
Чтобы оставить комментарий, вам необходимо авторизоваться.

Смотрите также

Статьи
Замок, бима и форель. Зачем еще стоит ехать в Быхов?

Если вы ни разу не бывали в небольшом городке Быхове, что находится в 50 км от областного центра Могилева, то этот

Самые популярные Самые обсуждаемые