Распрацавана канцэпцыя адраджэння аднаго з гістарычных прадмесцяў Магілёва

У межах міжнароднага праекта па развіццi культурнай спадчыны CHOICE у супрацы з Магілёўскім гарвыканкамам архітэктурнай секцыяй Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры распрацавана дэталёвая канцэпцыя аднаўлення Школішча – аднаго з былых прадмесцяў Магілёва, якое вядома яшчэ як Пакроўскі пасад.

Аб гэтым паведамiў на сваёй старонцы ў Facebook старшыня таварыства Антон Астаповiч. Канцэпцыя рэвіталізацыі старажытнага прадмесця створана аўтарскім калектывам у складзе А. Астаповіча, А. Вантуха, І. Вантуха і А. Ларры.

Прадмесце пачало фармавацца з XVI стагоддзя як гарадскія кварталы побач з эканамічным сэрцам горада – гандлёвай прыстанню. Тапонім «Пакроўскі пасад» паходзіць ад драўлянай Пакроўскай царквы, збудаванай яшчэ ў XVI ст. у межах прадмесця. Пазней гэтую частку горада сталі зваць Школішчам, бо ў XVII ст. там была збудавана драўляная Халодная сінагога, у ХІХ ст. побач з ёй узводзіцца будынак ешывы, і квартал становіцца цэнтрам іўдзейскага рэлігійнага жыцця Магілёва.

Прадмесце знаходзілася за межамі гарадскіх абарончых умацаванняў. Сувязь паміж ім і горадам ажыццяўлялася праз Алейную браму. Можна дапусціць, што назва брамы наўпрост звязана з гандлёвай функцыяй Пакроўскага пасаду, з сувяззю горада і прыстані, якая праз яе ажыццяўлялася. Планіроўка кварталаў прадмесця абумовілася яго месцаразмяшчэннем, ландшафтам, у якім яно існавала. Гэта з поўначы высокая надпоплаўная тэраса Дняпра, дадаткова падсыпаная гарадскім абарончым валам, а з паўднёвага захаду – правы карэнны бераг Дняпра і часткова забалочаная пойма.

У 50-х гадах ХХ ст. кварталы канчаткова расчышчаюць ад руін, у тым ліку руйнуюцца рэшткі касцёла Святога Антонія і жылога корпуса кляштара бернардынцаў, а таксама будынкі Пакроўскай царквы і званіцы. Халодная сінагога ж была разабрана яшчэ да Другой сусветнай вайны, у другой палове 1930-х гг. у межах мерапрыемстваў па перабудове Магілёва з мэтай пераносу сюды сталіцы БССР. Пасля Другой сусветнай на тэрыторыі Пакроўскага пасада ўжо не функцыянуе і грузавая прыстань, якая была перанесена на месца сучаснага рачнога порта.

Асноўная функцыя прадмесця ў 60-я гг. ХХ ст. – пачатку ХХІ ст. – гарадскі водазабор: тут узводзяцца службовыя і вытворчыя збудаваннi Магілёўскага водаканалу, а тэрыторыя старой прыстані пачынае выкарыстоўвацца як рэкрэацыйная тэрыторыя. На правым беразе Дняпра ўладкоўваюцца гарадскі пляж і выратавальная станцыя. Сама ж тэрыторыя Пакроўскага пасаду страчвае прыкметы існаваўшай тут на працягу стагоддзяў гістарычнай планіровачнай структуры, зарастае дрэвамі і кустоўем. З былых гістарычных вуліц захоўваецца толькі Вялікая Грамадзянская з функцыямі тэхнічнага праезда ад маста праз Дняпро да Падміколля.

Прапанаваная канцэпцыя прадугледжвае аднаўленне страчаных дамінантных архітэктурных аб’ектаў, гістарычнай планіровачнай структуры (вуліц у гістарычных чырвоных лініях), планіровачных маштабу і характару страчанай шэраговай забудовы. Пры гэтым усе працы мусяць праводзіцца строга ў адпаведнасці з дзеючымі нарматыўна-прававымі актамі і тэхнічнымі нормамі Беларусi, а таксама міжнароднымі дакументамі.

«Хацелася б адзначыць, што працы на тэрыторыі прадмесця ўжо вядуцца. Рэканструюецца і рэстаўруецца адна з сінагог, распачаты працы па аднаўленні ансамбля Пакроўскай царквы, – пiша Антон Астаповiч. – Менавіта спецыялiсты архітэктурнай секцыі Таварыства выконвалі навуковыя вышуканні, распрацоўвалі праектныя прапановы па дадзеных аб’ектах. Таму ёсць усе падставы спадзявацца на працяг засваення тэрыторыі згодна методыкам і заканадаўству».

Сама канцэпцыя перададзена ва Упраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва Магілёўскага гарвыканкама. Зараз ідзе падрыхтоўка па наладжванню шэрагу прэзентацый, дзе распрацаваныя прапановы маглі б быць даведзены да мэтавых груп і абмеркаваны з імі.