Жыве WWW, або Як выхадзец з Беларусi прыдумаў інтэрнэт

12 сакавіка 1989 года лічыцца днем нараджэння Сусветнага павуціння. Сярод вынаходнікаў Сеціва (а самым першым ідэю такой камунiкацыі навукова абгрунтаваў Леанард Клэйнрак у пачатку 1960-х) мы сустракаем імя Пола Бэрана. Насамрэч вучонага звалі Пейсах Баран (Павел Баранаў – у расійскіх крыніцах), і нарадзіўся ён у красавіку 1926 года ў нашым Гродне.

Калі хлопчыку споўнілася два гады, ягоныя бацькі Мойша і Ганна пераехалі ў Злучаныя Штаты – спачатку ў Бостан, дзе тата ўладкаваўся рознарабочым на абутковую фабрыку, а потым у Філадэльфію, дзе сям’я адкрыла краму па продажы агародніны. Гэта дало магчымасць трохі падзарабіць, каб вывучыць Пейсаха (цяпер ужо Пола) на інжынера. Дарэчы, і бацька, і маці Бэрана дажылі не толькі да таго часу, калі іх сын паступіў на службу ў амерыканскі стратэгічны даследчы цэнтр RAND Corporation, але і стаў у ім адным з самых паспяховых навукоўцаў.

Падчас «халоднай вайны» Бэран працаваў у лабараторыі над праектамі для Міністэрства абароны ЗША (у 1962 годзе ў Пентагоне ўпершыню быў створаны аддзел інфармацыйных тэхналогій). Менавіта наш зямляк прапанаваў ідэю аб тым, што дадзеныя паміж вылічальнымі машынамі было б зручна перадаваць у выглядзе невялікіх порцый («пакетаў»). Таксама ён прыдумаў дэцэнтралізаваную сістэму звязаных паміж сабой камп’ютараў, у якой усе вузлы з’яўляюцца раўнапраўнымі і якая пры разбурэнні большай часткі адзінак сеткі захоўвала б сваю працаздольнасць. Такім чынам, фактычна забяспечвалася незнішчальнасць дадзеных, бо тыя аказваліся на розных камп’ютарах.

Вось з гэтага бэранаўскага «павуціння» і нарадзіўся інтэрнэт, пачаўшы шлях ад запушчанай Пентагонам напрыканцы 1960-х сеткі Арпанет (ARPANET), якая аб’яднала даследчыя цэнтры ЗША. 3 ліпеня 1969 года Каліфарнійскі ўніверсітэт апублікаваў у прэсе навіну, у якой было ўпершыню афіцыйна згадана пра інтэрнэт. А ў 1983-м Арпанет першай перайшла на сістэму маршрутызацыі дадзеных – таксама адной з адметных асаблівасцяў сучаснага інэту.

У верасні 2008 года прэзідэнт Джордж Буш узнагародзіў Пола Бэрана медалём за асабісты ўнёсак у галіне тэхналогій і інавацый. Тады ж інфармацыя аб ім папоўніла экспазіцыю музея «Нацыянальная зала славы вынаходнікаў» у Акроне, штат Агайо.

А ў сакавіку 2011-га аднаго з бацькоў інтэрнэту не стала – 84-гадовы Бэран памёр ад рака лёгкіх у сваім доме ў Пала Альта (Каліфорнія). Задача, якую ставіў перад ім і яго калегамі Пентагон, – стварыць звышнадзейную, самакіравальную сістэму сувязі, здольную працаваць нават пасля ядзернага ўдару, – была даўно паспяхова перавыканана. І ўжо мала хто ў сённяшнюю камп’ютарную эру сапраўды разумее, што зрабіць гэта паўстагоддзя таму было не менш складана, чым ажыццявіць, напрыклад, касмічны праект…